Lời người post: Nhà xã hội và nhân chủng học Sefa Yürükel, thạc sĩ người Đan Mạch, có một bài phân tích được phổ biến rộng rãi trên các mặt báo, kết luận rằng: “Chiến thắng ngoại giao của Iran; Tại sao Mỹ và Do Thái thất bại trong bản ghi nhớ [MoU] sẽ được ký tại Genève [ngày 19/06/2026]”. Bài bình luận đi sát với thực tế qua từng điểm phân tích về việc thắng/thua giữa Mỹ, Do Thái và Iran. Để chúng ta có một tầm nhìn hai mặt về một thỏa thuận khung hòa bình giữa Mỹ và Iran. Bài được phiên dịch như sau: [Đọc tiếp]→

Những diễn biến chính trị đáng chú ý nhất của Việt Nam và thế giới trong tháng 5/2026, và đầu tháng 6 tính đến ngày 09/06/2026

I) Tin Việt Nam

1) Tô Lâm tập trung củng cố quyền lực trong tháng 5/2026:

Trong tháng 5/2026, sau khi đi triều kiến Bắc Kinh về Tô Lâm liên tục chủ tọa các cuộc họp chiến lược về cải cách bộ máy Đảng. Tái cơ cấu hệ thống Văn phòng Chủ tịch nước để tập trung quyền lực vào hai vị trí Chủ tịch nước và Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tô Lâm ra lệnh tăng cường kiểm soát của Đảng đối với người dân. Tô Lâm đã đề nghị mở một phường thí điểm “xã hội chủ nghĩa” ở Hà Nội, rồi sau đó cho lan rộng ra toàn quốc. Mô hình này theo kiểu “lãnh đạo tập trung mạnh”. Người dân Việt Nam đang sợ Tô Lâm thực hiện “xã hội chủ nghĩa cộng sản” trở lại thời bao cấp trước đây.

2) Sau khi Tô Lâm đi cầu kiến Tập Cận Bình vào giữa tháng 4 năm 2026, Hoa Kỳ lấy làm khó chịu cho nên tặng cho CSVN mấy gậy:

a) Mỹ cho rằng Việt Nam dùng gỗ hoặc nguyên liệu Trung Quốc để né thuế, nên đã đánh thuế lên gỗ ép và hàng nội thất từ Việt Nam bán đến Mỹ lên đến 290% (xem như hết có lời khi bán gỗ ép đến Mỹ, Ikea tại Texas là tiệm bán đồ nội thất xuất cảng từ Việt Nam qua Mỹ đã thấy thưa thớt hàng nội thất)

b) Ngày 1/5, Bộ Thương mại Hoa Kỳ lên án “Việt Nam là nước đánh cắp sở hữu trí tuệ nguy hiểm nhất hiện nay”.

c) Trong tháng 5/2026, Mỹ “dằn mặt” Việt Nam bằng cách kiểm soát chuỗi cung ứng và công nghệ bắt buộc theo tiêu chuẩn của Hoa Kỳ. Điều này nhắc nhở Việt Nam rằng quan hệ thân thiện với Bắc Kinh sẽ bị giới hạn về các ưu đãi kinh tế từ Mỹ.

II) Tin quốc tế

1) Tin đặc biệt từ điều tra của đài CNN

Vào giữa tháng 5/2026, một tàu Nga tên Ursa Major bị thủy lôi đặc biệt nhấn chìm trên vùng biển ngoài khơi Tây Ban Nha (Spain).

Vào ngày 12/5/2026, theo điều tra của CNN, tàu Ursa Major của Nga chở các hệ thống chế tạo đầu đạn nguyên tử cho Bắc Hàn bị trúng 3 thủy lôi vào mạn tàu bên phải, nước vào nhấn chìm vào cuối năm 2024 ở vùng biển ngoài khơi Tây Ban Nha. 

Ngày 12/05/2026, CNN điều tra cho biết tàu này dùng để chở những hệ thống tinh chế đầu đạn nguyên tử của Nga trợ giúp Bắc Hàn. Sự việc chìm tàu là do một loại thủy lôi tối tân mà ít nước trên thế giới có. Có loại thủy lôi này, nghi là thủy lôi của Mỹ.

Sự việc này xảy ra sau 2 tháng khi Kim Jong-un đưa quân đến Nga để đánh Ukraine.

Theo tài liệu công khai của CNN, tàu Ursa Major bị chìm. Sau đó, các máy bay “dò tìm tinh chất nguyên tử” của Mỹ đã hai lần bay qua khu vực này để tìm kiếm tia phóng xạ nguyên tử. Một tuần sau khi tàu chìm, một tàu do thám Nga cũng đã đến để phá hủy toàn bộ hệ thống trên con tàu bị chìm.

Sự việc xảy ra cho ta thấy Bắc Hàn và Nga đã trao đổi kỹ thuật chế tạo đầu đạn nguyên tử để đáp lại đưa quân đội Bắc Hàn sang Nga để đánh Ukraine.1

2) Hội Nghị Thượng Đỉnh Trump – Tập Cận Bình ở Bắc Kinh

Ngày 13/05, Tổng thống (TT) Trump được Tập Cận Bình đón tiếp long trọng chưa từng thấy. Tháp tùng TT Trump có các giám đốc (CEO) của hàng chục công ty hàng đầu của Hoa Kỳ để nhử mồi TC. Đây được xem là chuyến thăm rất quan trọng đối với quan hệ Mỹ–Trung trong khi ngoại giao đang căng thẳng, nhưng lại muốn tránh đối đầu trực tiếp về kinh tế và quân sự.
Hội nghị Thượng Đỉnh của TT Trump – Tập Cận Bình tin tức che phủ các mặt báo Tây phương và đặc biệt chú ý của mọi người trên thế giới: Những vấn đề đem ra thảo luận gồm:

Chiến sự Iran
Vấn đề Đài Loan,
AI và chip bán dẫn cao cấp
Chiến tranh thương mại Mỹ–Trung,

Cả thế giới đang chờ đợi hai cường quốc hàng đầu thế giới, một bên Trung Cộng im lặng rình rập chờ thời cơ bằng hành động bí hiểm gọi là “âm mưu”. Còn Hoa Kỳ có sức mạnh, tuyên bố bộc trực, nhưng không kém những thủ thuật ngoại giao cao cơ gọi là “dương mưu”.

“Âm mưu” đấu với “dương mưu” có những sự đồng thuận và bất đồng:

a) Đồng thuận

– Về chiến sự Iran: Những điểm Trung Cộng và Mỹ đều đồng thuận: – Iran không được có vũ khí nguyên tử: từ lâu, Iran đã ký vào Hiệp ước Không phổ biến vũ khí nguyên tử (NPT).

– Eo biển Hormuz phải được mở cửa cho thế giới tự do lưu thông, không bị đánh thuế.

b) Tình trạng Đài Loan:

Tập Cân Bình coi đây là “lằn ranh đỏ” lớn nhất trong quan hệ song phương Mỹ-Trung. Tập cho rằng:
Đài Loan là “vấn đề quan trọng nhất” trong quan hệ Mỹ–Trung. Nếu xử lý vấn đề sai, quan hệ Mỹ-Trung có thể rơi vào chiến tranh nguy hiểm cho thế giới.
Hoa Kỳ không đề cập gì thêm về vấn đề Đài Loan: Điều này cho thấy Washington muốn giữ “mập mờ chiến lược”: Không ủng hộ Đài Loan độc lập, nhưng cũng không bỏ rơi Đài Loan nếu Trung Cộng tấn công. Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio tuyên bố ngay trong thời gian có Hội nghị Thượng đỉnh ngày 14/5/2026 rằng: “Chính sách của Mỹ đối với Đài Loan ‘không thay đổi’.” Ông Rubio còn nhấn mạnh rằng sẽ là “một sai lầm khủng khiếp” nếu Trung Cộng dùng vũ lực tấn công Đài Loan thì họ sẽ phải đối diện với ‘hậu quả toàn cầu’.

c) Về lãnh vực AI:

AI là “quan trọng nhất” của Hội Nghị Thượng Đỉnh Mỹ-Trung ngày 14-15/06/2026 vì AI sẽ quyết định ưu thế về quân sự, kinh tế, chip bán dẫn, robot, vũ khí tự động trong tương lai. Hội nghị Thượng đỉnh Trump-Tập không có một thoả thuận AI nào được ký kết vì nó quan trọng gần như bậc nhất trong vòng 5-20 năm tới:
Theo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, Mỹ – Trung sẽ mở các buổi họp để thảo luận chuyên sâu về: tiêu chuẩn an toàn AI, kiểm soát AI quân sự, ngăn ngừa AI rơi vào tay các tổ chức khủng bố. Ba điều trên cũng là những mục tiêu đề ra của TT Trump trong nhiệm kỳ 2.0 để chạy đua và kiểm soát AI trong thế kỷ 21.

3) Về chiến tranh thương mại Mỹ-Trung

Tại hội nghị Thượng đỉnh Trump-Tập ngày 14 và 15/5/2026
– Hai bên không công bố áp thêm thuế mới,
– Cũng không tuyên bố phá bỏ thỏa thuận đình chiến thương mại hiện có.
Điều này được xem là kết quả quan trọng nhất về thuế quan: tránh leo thang thêm cuộc chiến thương mại.
Theo nội dung được công bố:
– Trung Cộng đồng ý đặt mua khoảng 200 máy bay Boeing,
– Tăng lượng mua nông sản của Hoa Kỳ như đậu nành, thịt bò, v.v…
– Thảo luận thêm về năng lượng và dầu khí. Trung Cộng đồng ý mua dầu khí của Mỹ

Nhận xét rằng Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ-Trung về chiến tranh thương mại vẫn chỉ là những lời hứa của hai bên, không có một văn kiện gì chắc chắn ràng buộc pháp lý về các lĩnh vực chip AI, cung cấp đất hiếm, kiểm soát xuất khẩu công nghệ và mua hàng công nghiệp và nông nghiệp của Mỹ. 

Như vậy, thì Hội nghị Thượng đỉnh Trump–Tập Cận Bình chỉ là: Giúp “hạ nhiệt” chiến tranh thương mại Mỹ–Trung, nhưng chưa chấm dứt “Chiến tranh thương mại Mỹ–Trung”. Chiến tranh kỹ thuật công nghệ và sản xuất chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn ngấm ngầm tiếp tục.

4) Cuộc chiến Ukraine:

Chiến sự Iran đã làm lu mờ cuộc chiến ở Ukraine. Mặc dù chiến sự Ukraine có những thay đổi đáng kể có lợi cho Ukraine mở chiến dịch “Nga Sô không bao giờ được ngủ” và bộ phận UAV của Ukraine tức dùng máy bay không người lái liên tục ngày đêm không kích vào các nhà máy lọc dầu, phi trường, căn cứ quân sự và vào thủ đô Moscow của Nga. Mặt khác, trên bộ, Ukraine cũng dùng UAV đẩy lui quân Nga ở một chiến trường trọng yếu. Nga trả thù bằng các đợt không kích rất lớn bằng máy bay không người lái Shahed cải tiến của Iran, hỏa tiễn đạn đạo một cách bừa bãi vào thủ đô và vào nhiều thành phố Ukraine.
Mỹ và châu Âu vẫn hỗ trợ Ukraine: Mặc dù có những rạn nức giữa châu Âu va Mỹ nhưng cả hai vẫn tục viện trợ vũ khí, và kỹ thuật quân sự cho Ukraine. Mỹ vừa bán cho Ukraine 108 triệu USD đủ vũ khí tối tân ; Mỹ vẫn xem Ukraine là tuyến phòng thủ chiến lược chống Nga tại châu Âu.
Gần đây, thấy những cuộc tấn công bằng máy bay không người lái. Theo Reuters, khoảng 40% công suất xuất khẩu dầu của Nga qua một số đường ống chính đình trệ tạm thời do drone của Ukraine đánh vào các cảng, kho chứa và hạ tầng cơ sở vận chuyển.

Phía Nga có những hành động do dự và lo sợ UAV nên Putin không dám tổ chức lớn, không có diễn binh và cũng không mời khách tham dự trong buổi lễ kỷ niệm chiến thắng Đức Quốc Xã.

Về đàm phán Nga-Ukraine rơi vào bế tắc vì sự khác biệt quá lớn giữa Nga và Ukraine: nhận thấy cả hai bên đều mệt mỏi về kinh tế và quân sự, nhưng chưa bên nào muốn nhượng bộ các “lằn ranh đỏ” quan trọng, do đó khó có sự đồng thuận trên bàn đàm phán. Hoa Kỳ đang bận rộn với cuộc chiến Iran.

5) Putin sang thăm Trung Cộng ngày 19/5/2026

Chuyến đi diễn ra chỉ vài ngày sau cuộc gặp giữa Donald Trump và Tập Cận Bình ở Bắc Kinh. Điều này cho thấy sự vội vàng để được những việc như sau:
– Nga muốn giữ quan hệ chặt chẽ với Trung Cộng.
– Putin muốn bảo đảm rằng Nga không bị Trung Cộng “bỏ rơi” để đổi lấy quan hệ tốt hơn với Mỹ.

Tại cuộc họp thượng đỉnh Putin-Tập:

a) Đồng thuận:

Cả hai đều nhấn mạnh ý tưởng xây dựng “trật tự thế giới đa cực”, tìm cách giảm vai trò “đơn cực” của Hoa Kỳ. Hai bên giao thương với nhau bằng đồng Rúp của Nga hay nhân dân tệ của Trung Cộng thay vì dùng USD của Mỹ.

b) Thất bại:
– Là đồng ống dẫn khí 6.000 km là Siberia-2 không được ký kết vì Trung Cộng đòi mua khí đốt của Nga quá rẻ.
Nga đòi bán tăng dầu khí sang Trung Cộng và Nga muốn Trung Cộng tiếp tục cung cấp công nghệ linh kiện điện tử lưỡng dụng cho Nga qua những kiện hàng dân sự, nhưng trong đó có những bộ phận tháo rời ra có thể dùng cho quân sự. Tập Cân Bình chỉ hứa mà không có một ký kết nào.

c) Putin đau đớn ôm hận trở về:
Một thất bại là vào giữa bữa tiệc Tập-Putin, lúc đang dự tiệc thì có bản nhạc Hồ Thiên Nga mở lên. Nội dung của bản nhạc này thường diễn tả một nước Nga sắp sụp đổ và vô chủ. Không biết Trung Cộng mở bản nhạc đó với ý định gì? Nhưng đã làm cho Putin giận tím mặt mà phải im lặng, ra lệnh cho giới chức Nga không được lên tiếng về việc này.

6) Thượng viện Hoa Kỳ thông qua đạo luật chống chiến Tranh Iran của TT Trump

Ngày 19/05/203 Thượng Viện Hoa Kỳ thông qua đạo luật chống chiến tranh Iran của TT Trump đang tiến hành, việc bỏ phiếu thông qua với tỷ số 50/47. Trong đó, có 4 TNS đảng Cộng hòa mà ông Trump gọi là “Rino” bỏ phiếu thuận, nhưng lại có một TNS Dân Chủ bỏ phiếu chống.

Những người bỏ phiếu thuận với đạo luật trên cho rằng việc Hoa Kỳ muốn tuyên chiến là quyền của Quốc hội; Tổng thống chỉ ban hành tình trạng khẩn cấp trong thời hạn 60 ngày.
Tuy nhiên, muốn đạo luật trên thành luật trong Hiến pháp Hoa Kỳ, Thượng viện phải thông qua Hạ viện, và điều kiện để thành luật phải không dễ dàng. Cần hội đủ 2/3 tổng số đồng thuận của Thượng viện lẫn Hạ viện để thông qua, mới tránh khỏi sự “phủ quyết (veto)” của Tổng thống.

Lê Thành Nhân